====== Zeitleiste Reiseanleitungen des 17. Jahrhunderts]] ====== ^ Zeitleisten der Reiseanleitungen des ... ^^^^^ ^ [[wiki:zeitleiste_reiseanleitungen_16._jahrhundert|16.]] ^ [[wiki:zeitleiste_reiseanleitungen_17._jahrhundert|17.]] ^ [[wiki:Zeitleiste Reiseanleitungen des 18. Jahrhunderts|18.]] ^ [[wiki:Zeitleiste Reiseanleitungen des 19. Jahrhunderts|19.]] ^ Jahrhunderts ^ ^ → Hauptseiten [[Apodemik|Apodemik]], [[zeitleiste_reiseanleitungen|Zeitleiste der Reiseanleitungen]] ^^^^^ Wer reisen will Der schweig fein still Geh steten Schritt Nehm nicht viel mit Tret an am frühen Morgen Und lasse heim die Sorgen Philander von Sittewald 1650, =Johann Michael Moscherosch (1601-1669) zitiert von vielen Baedeker-Reiseführern im 19. Jahrhundert * **um 1600**? ''Anonymus''\\ //A true description and direction of what is most worthy to be seen in all Italy : orderly set down, and in sure manner, as that the traveller may not oversee or neglect any thing that is memorable in those countries ...//\\ Harleian miscellany, 12 (1744) 73-130 * **1600** ''Franz Schott'', 1549-1622 (=Franciscus Schottus; Francesco Scoto ...)\\ //Itinerarii Italiae rerumque Romanarum libri tres//\\ [12] Bl., 453 S. Antwerp (Antverpiae) 1600: Ex Officina Plantiniana (apud Ioanne Moretum). [[https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb11095423?page=1|Online]]. Zahlreiche Nachdrucke und Kopien: zeitgleich in Amsterdam, 1654 (englisch und italienisch), 1669, 1675 Padua und Venedig, 1699 Rom. * ''Scoto, Francesco''\\ //Itinerario, overo nova descrittionede’ viaggi principali d’Italia di Francesco Scoto, nella quale si ha piena notitia di tutte le cose più notabili, e degne d’esser vedute.//\\ Padova 1654: Cadorino. * ''Warcupp, Edmund''\\ //Italy, in Its Original Glory, Ruine and Revival: Being an Exact Survey of the Whole Geography, and History of That Famous Country: With the Adjacent Islands of Sicily, Malta, &c.: And Whatever Is Remarkable in Rome (the Mistress of the World) and All Those Towns and Territories, Mentioned in Antient and Modern Authors.// London 1660: Griffin. Die erste englische Ausgabe, basierend auf der italienischen von 1654. * ''de Beer, Esmond Samuel''\\ //Francois Schott’s Itinerario d’Italia.//\\ The Library 23 (1942) 57-83. * ''Ciambella, Fabio''\\ //Specialised Tourist Discourse: Translating Schott’s Itinerarii in Early Modern England.//\\ Status Quaestionis, 17 (2019) 50–75 [[https://iris.uniroma1.it/retrieve/e383532e-c6b4-15e8-e053-a505fe0a3de9/Ciambella_Specialised-Tourist_2019.pdf|Online]] [[https://doi.org/10.13133/2239-1983/16385|DOI]] * ''Valenti, Giuseppina''\\ //L’itinerario d’Italia di Franz Schott: un prototipo seicentesco della guida per il viaggio in Italia.//\\ In Itinerario, overo nova descrizzione de’ viaggi principali d’Italia nella quale si ha piena notizia di tutte le cose più notabili et degne d’esser vedute, di Andrea Scoto, novamente tradotto dal latino in lingua italiana, et accresciuto di molte cose, che nel latino non si contengono, edited by Giuseppina Valenti, iii-xxiii. Edizioni digitali CISVA 2009 * **1600** ''Thurius, Georg'' \\ //GEORGII THVRII,|| PANNONII || CARMINA || APODEMICA:|| CUM PROPEMPTICO,|| eidem scripto, à PP. LL.|| ... ||//\\ Wittenberg 1600: Simon Gronenberg. VD16 ZV 30928 * **1600** ''Lewkenor, Samuel''\\// A discourse not altogether vnprofitable,//\\ nor vnpleasant for such as are desirous to know the situation and customes of forraine cities without trauelling to see them Containing a discourse of all those citties wherein doe flourish at this day priuiledged vniuersities. Written by Samuel Levvkenor Gentleman.\\ [6], 76 Bl. London :: Imprinted by I[ohn] W[indet] for Humfrey Hooper, and are to be sold at his shop in Chauncery lane, at the signe of the Beare. [[https://name.umdl.umich.edu/A05414.0001.001Online]] → Stagl: Apodemiken * **1600** ''Botero, Giovanni'', 1544-1617\\ //Le relationi universali//\\ divise in quattro parti. 4. Nella quale si tratta delle superstitioni in che viveuano già le genti del mondo nuovo e delle difficolta, e meni, co' quali si è quivi introdotta la religione christiana & vera.\\ 79 S. Venetia 1600: Angelieri. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11211174|Online]] * **1601** ''Botero, Giovanni'', 1544-1617\\ //The traveller's breviat,//\\ or an historicall description An historicall description of the most famous kingdomes and common-weales in the worlde : relating their scituations, manners, customes, ciuill gouernment, and other memorable matters\\ [4], 268 S. Karte [By R. Barker?] For Iohn Iaggard, Printed at London 1601, 1603, 1611, 1630. [Übersetzung von: Le relazioni universali]\\ Reprint: Amsterdam 1969: Da Capo Press. → Stagl: Apodemiken * **1601** ''Charron, Pierre'', 1541−1603\\ //Devoir des parents et des enfants//\\ S. 628--673 in De la sagesse, livres trois, 719 S. Bordeaux 1601: S. Millanges. [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b86262368|Online]] → [[https://artoftravel.nuigalway.ie/index.php|Art of Travel Database]] * **1601** ''Colerus, Christophorus''\\ //De studio politico ordinando epistola ad generosum iuvenem Stanislaum Zelenium Vitellium de Zelanka = Cornelius TACITUS, De moribus et populis Germaniae libellus//\\ S. 88–118 in: Taciti De Sitv, Moribvs Et Popvlis Germaniae libellus 117 S. Ill. Hanoviae 1602: Marnius, & heredes Aubrii. → Stagl: Apodemiken: Wittenberg 1604, Gießen 1622, Amsterdam 1645, Helmstedt 1663, Straßburg 1663, Leiden 1699. [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10951612?page=145|Online]] (1663) → Stagl: Apodemiken * **1601** ''Philippus Ohmius''\\ //Disputatio ethico-politica de peregrinatione//\\ recte instituenda quam ... praeside M. Thoma Sagittario ... habebit publice Philippus Ohmius Hallensis ... ad diem 14. novemb. horis & loco consuetis.\\ [12] Bl. in officina Tobiæ Steinmanni, Ienæ, anno 1601.\\ → Monga: Taxonomy; bei Stagl: Apodemiken, unter: * 1605 ''Sagittarius, Thomas''\\ //M. Thomae Sagiitarii P.L. Caes. Disputationes Politicae Extraordinariae//\\ In celeberrima Ienensium Academia permissu Superiorum olim publicae habitae, Nunc In nonnullis auctae\\ [8] Bl., 470 S., [2] Bl.. Ienae 1605: Steinmannus. * **1601** ''Robert Johnson'', um 1586-1626\\ //Of Travell//\\ //Essaies or Rather imperfect offers.// London 1601: J. Windet for J. Barnes. London, 1607, 1613, 1638. [[https://name.umdl.umich.edu/A04577.0001.001|Online]] → [[https://artoftravel.nuigalway.ie/index.php|Art of Travel Database]], Monga: Taxonomy * **1602** ''Schimmelpfenning, Balthasar'' \\ //Oratio De Peregrinandi Ratione//,\\ Et Quae In Hac Visu Digna, Recitata Et scripta à Dn. Balthasaro Schimmelpfenningio, Battensteinensi Borusso.\\ S. 364--384 in: Junius, Melchior: Orationum Quae Argentinensi In Academia, Exercitii Gratia scriptae & recitatae Ab Illustrib. Generosis, Nobilibus & aliis, Ad Tractandum Vero propositae fuerunt. Teil 10. Argentinae 1603: Zetznerus. [[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:gbv:3:1-642314-p0378-6|Online]] → Stagl: Apodemiken * **1604** ''V. P. F. Henry Castela Tolosai''\\ //La Guide et Adresse pour ceux qui veullent faire le S. Voiage de Hierusalem//, par Tolosain, Religieux observantin e confesseur des Dames religieuses à Bordeaux. [6], 72, [1] S. Paris: Laurent Sonnius. [[https://biblioteca.galiciana.gal/es/consulta/registro.do?id=382739|Online]]; ebd. 1612\\ //Le Sainct voyage de Hierusalem et du Mont Sinay, faict en l'an du grand jubilé 1600.//\\ Paris 1603: L. Sonnius; Bordeaux 1603 : P.-A. Du Brel. → Monga: Taxonomy * **1604** ''Andrzej Firlej''\\ //De peregrinatione oratio.//\\ [16] Bl. Heidelbergae 1604: Typis Voegelinianis. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10887655|Online]] * **1604** ''Thomas Pelletier''\\ //Du voyager//\\ S. 95--107 in: //La Nourriture de la noblesse//,\\ où sont représentés, comme en un tableau, toutes les plus belles vertus, qui peuvent accomplir un jeune Gentilhomme.\\ 119 S. Paris 1604: Veuve Mamert Patisson [[https://books.google.co.uk/books?id=cCzZ9qlVBbwC&hl=hu&pg=PP5#v=onepage&q&f=false|Online]]; Paris 1610: Jean Sara Imprimeur. → [[https://artoftravel.nuigalway.ie/index.php|Art of Travel Database]] * **1604** ''Ioannes Piseus'' (=John Pits, =Pitsius, =Pitseus, =Putsius) 1550–1616\\ //De peregrinatione libri septem//\\ Iam primum in lucem editi. Dusseldorpii 1604: Bernardus Busius. [[https://books.google.de/books?id=3GpLYBgy5NwC&hl=de&pg=PP7#v=onepage&q&f=false|Online]] → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, → Stagl: Apodemiken * **1605** ''Robert Dallington'', 1561-1636/8\\ //A method for travell,//\\ shewed by taking the view of France as it stood in the yeare of our Lord 1598.\\ London: T. Creede → [[https://artoftravel.nuigalway.ie/index.php|Art of Travel Database]], Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * **1605** ''Salomon Neugebauer''\\ //Tractatus De Peregrinatione Methodo naturali conscriptus, Ac Historicis, Ethicis, Politicisque exemplis illustratus.//\\ [16] Bl., 223 [1] S. Basileae 1605: Henricpetri. [[http://resolver.staatsbibliothek-berlin.de/SBB00025EE200000000|Online]] → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * **1606** ''Sir Thomas Palmer'', 1540-1626, 'The Travailer' \\ //An Essay of the Meanes how to make our Travailes, into forraine Countries, the more profitable and honourable.// \\ [8], 131, [1] S., [4] Falttafeln. Imprinted, by H[umphrey] L[ownes] for Mathew Lownes, At London, 1606 (Reprint: New York 1972: Da Capo Press) (angelehnt an Zwinger) [[https://name.umdl.umich.edu/A08874.0001.001|Online]] → [[https://artoftravel.nuigalway.ie/index.php|Art of Travel Database]], Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * ''Cyprianus Eichovius'', 1557--1613 [= ''Matthias Quad'', =Quad von Kinckelbach]\\ Liber Insignium Aliqvot Itinervm, Cvm Ex Avgvsta Vindelicorvm, Tvm Aliis Evropæ, Asiæ Et Africæ Civitatibvs Oppidisqve Maximi Nominis, Ad Alias Celebres Civitates Oppidaqve : Civitatvm Oppidorvmqve Nomina, Cvm Ex Qvibus egrediuntur itinera, tum per quæ transit viator, haud nuda tantum ponuntur recensenturq[ue], sed & nominum causa origoq[ue] æditur, simulq[ue] quando, & à quo condit[a]e, magn[a]e an parv[a]e, munit[a]e an debiles sint ... ; Additæ Svnt Icones Præcipvarum Civitatvm Oppidorvmqve & Insularum quæ adeuntur ...\\ [4] Blätter, 224 Seiten Kupferst., zahlreiche Kupferstich-Karten. Ursellis 1606: Ex Officina Typographica Cornelii Sutorii. → Stagl: Apodemiken * Autor von: [[zeitleiste_itinerare_periploi|1602 Itinerarium universae Germaniae ...]] * Möglicherweise Autor von [[zeitleiste_reisesammlungen_des_16._jahrhunderts|1598 Löw: Meer oder Seehanen Buch ...]] * **1608** ''Rantzau, Heinrich'' (=Ranzovius, =Rantzow) 1526--1598, ''Georgius Loysius''\\ //Methodus Apodemica Seu Peregrinandi, Perlustrandique Regiones, Urbes, & Arces ratio//\\ Heinrici Ranzovii Auspi ciis olim edita nunc typis denuo excusa una cum G Loysii pervigi lio Mercurii.\\ 38 S., [4] Bl., 114 S. Argentinae 1608: [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11095211|Ledertz]] → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken. * → 1588 Albrecht Meyer: Methodus Apodemica * → 1598 G. Loysius's Pervigilium Mercurii * → 1699 Thomas Theodorus Crusius: De eruditione comparanda * **1609** ''Henner, Johann''\\ //Politischer Discurs de arte apodemica seu vera [[wiki:peregrinate|peregrinandi]] ratione//.\\ 84 S., Getruckt zu Tübingen in der Cellischen Truckerey, Cellius, Johann Alexander 1609 und Hamburg 1644. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11921027|Online]] \\ »Das ist: Eigentliche Beschreibung der Peregrination, ob dieselbe nützlich? Auch Fürsten vnd Herren zu rahten? Wann/ vnd wie Sie dieselbe anstellen? ... ; Allen Peregrinanten, insonderheit aber Fürsten/ Graven/ Herrn/ vom Adel/ Abgesandten/ vnnd andern Politices Studiosis zu gutem vnd bessern Vnterricht in Truk verfertigt.« * **1609** ''Ens, Gaspar'', 1570-1640\\ //Deliciae Apodemicae Et Index Viatorius : Hispaniae Indicans Itinera, Ab Urbe Toleto, Ad Omnes In Hispania Civitates & oppida .//\\ Coloniae 1609: apud Wilhelmum Lutzenkirchen. [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb11247818|Online]] * **1610** ''Philipp Hrubetius'', ''Jakob Zwinger'' (1569-1610)\\ //Theses de peregrinatione//\\ [15] S. ypis Ioan. Iacobi Genathii, Basileae, anno 1610 * **1611** ''Elvern, Hieronymus Stephan von''\\ //Hieronymi Elveri Deliciæ Apodemicæ: Hoc est, Selectiorum discursuum Ethico-Politicorum Sylloge Epistolica : Nata in peregrinatione Italicâ, Gallicâ, Belgico-Britannicâ,...//\\ [16] Bl., 464 S., [2] Bl Lipsiae : Jakob Apel ; Lipsiae : Michael Lantzenberger, 1611 Beiträger: Friderich, Johann Hartung, Valentin [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb11300800|Online]] * **1611** ''Rudolph von Dieskau'', 1593−1656//Oratio, Cur Viro Genere Nobili Instituenda Sit Peregrinatio//\\ [14] Bl. [Rede] [Jena] 1611: Typis Lippoldianis. * **1612** ''Paul Hentzner'', 1558–1623 \\ //Itinerarium Germaniae, Galliae, Angliae, Italiae, cum Indice Locorum, Rerum atque Verborum.//\\ Noriberga 1612/1629: Wagenmann. [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10366651|Online 1612]], [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k105836b|Online Ausgabe 1617]], [[https://www.gutenberg.org/ebooks/1992|Travels in England during the reign of Queen Elizabeth …]] \\ begleitete ''Christoph von Rehdiger'' (1579–1636) aus Schlesien ab Mai 1596 und bis 1600 als [[wiki:begleiter|Tutor]] durch die Schweiz, Frankreich, England und Italien.\\ Huic libro accessere nova hac editione * I. Monita peregrinatoria duorum doctissimorum virorum [Danielis Gruberi et Hugonis Plotii] ... * II. Incerti auctoris Epitome praecognitorum historicorum, anfehac non edita * **1617** ''Hall, Joseph'', 1574-1656\\ //Quo vadis? A iust censure of travell as it is commonly vndertaken by the gentlemen of our nation.//\\ By Ios. Hall D. of Diuinitie\\ [10], 100 S. London :: Printed by Edward Griffin for Nathaniel Butter. [[https://name.umdl.umich.edu/A02578.0001.001|Online]] * **1628** //Quo vadis ou Censures des voyages entrepris par les Seigneurs et les gentil hommes//\\ traduit de l'Anglais par Théodore Jacquemont Genève 1628: Pierre Chouet * **1619**/1680/1686/1714 ''Matthias Bernegger'', 1582-1640; ''Gruber, Daniel'' \\ //Discursus Historico-Politicus De Peregrinatione Studiosorum// * Straßburg, Univ., Diss., 1619. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10958931|Online]] * [2] Blätter, 78 [i.e. 48], 48, 24 S., [2] Bl. Jena [1680]: Literis Müllerianis. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10832823|Online]] Darin auch: * Discursus De Optime Instituenda In Exteras Oras Peregrinatione / [Manuscriptum hocce absque nomine Autoris in bibliotheca sua habuit D. Petrus Müllerus ICtus ... ac ... evulgari permisit] * Ausgabe 1686: * Dissertatio de jure peregrinantium, quam praeside Petro Müllero ... exponit autor Christ. Dan. Klesch * Discursus historico-politicus de peregrinatione studiosorum, quam ... sub praesidio Matthiae Berneggeri ... proposuit autor Dan. Gruber * Discursus de optime instituenda in exteras oras peregrinatione * //Discvrsvs Politico-Historicvs De Peregrinatione Studiosorum : = Vom Reisenden Studenten.//\\ Quem In Academia Argentoratensi Sub Præsidio Matthiæ Berneggeri Prof. Publ. Anno cI Ic XIX. Solenniter ventilandum olim proposuit Daniel Gruberus, Nobil. Austriac. In terris peregrinandi, jucundum malum, in libris à salute pessimum\\ 70 S. Jenae 1714: Typis Pavli Ehrichii. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10973265|Online]] * **1619** ''Daniel Gruber'', 1688–1748\\ //Discursus historico-politicus de peregrinatione studiosorum, quem in Academia Argentoratensi, sub praesidio Matthiae Berneggeri,...//\\ anno 1619... olim proposuit autor Daniel Gruberus. Discursus de optime instituenda in exteras oras peregrinatione. [Christophoro Daniele Kelschio editore 1680.] Literis Müllerianis * [16] Bl. Argentorati 1625: Repp. [Quem A Multis Multum Hactenus Expetitum Nunc denuò In gratiam Studiosorum] * **1619** ''Herdesianus, Cyriacus'' \\ Cyr//. Herdesiani IC. Antiquitatum Puteolanarum, Quae in agro Puteolano, felicis Campaniae, nunc Regni Neapolitani regiuncula, hucusque cum stupore visuntur, Synopsis;...//\\ Hartmannus, 1619. [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10959927?page=1|Online]] * **1620** ''Szepsi Csombor Márton'' (1594–um 1623)\\ //Europica varietas//\\ 1620 Cassovia [[https://mek.oszk.hu/09500/09514/|Online]]\\ Die erste Apodemik in ungarischer Sprache * ''Szepsi Csombor Márton''\\ összes művei, sajtó alá rend. S. I. Kovács - P. Kulcsár, Budapest, Akadémiai Kiadó, 1968 * **1622** ''Laurentius Ludenius'', ''Præs. Petrus Brudemannus''\\ //Disputatio de apodemica//\\ Gryphiswaldi [Greifswald] 1622: J. Albinus * Zu ''Laurentius Ludenius''siehe S. 223 ff in: Dirk Alvermann et al. (Hg.): //Die Universität Greifswald in der Bildungslandschaft des Ostseeraums// Berlin 2007: Lit * **1625** ''Mieszkowski, Piotr Paweł''\\ //Institutio peregrinationum peregrinantibus peroportuna, a Petro Mieszkowski edita anno [...] 1625.//\\ Huic accessit epistola Justi Lipsii juven tuti exteras nationes peragranti utilissima.\\ Lovanii [Leuven] 1625 : Typ. Philip Dormalii * **1629** ''Hugo Plotius'' [=Blotius], 1533–1588\\ //Tabula peregrinationis continens capita politica//\\ in: ''Hentzner'': //Itinerarium Germaniae, Galliae, Angliae, Italiae.// 3. A. Nürnberg 1629\\ Eine Liste von 122 Themen, die Reisende erfragen sollten. * **1630** ''Alsted, Johann Heinrich''\\ //Johannis-Henrici Alstedii Encyclopaedia Septem tomis distincta://\\ I. Praecognita disciplinarum, libris quatuor. II. Philologia, libris sex. III. Philosophia theoretica, libris decem. IV. Philosophia practica, libris quatuor. V. Tres superiores facultates, libris tribus. VI. Artes mechanicae, libris tribus. VII. Farragines disciplinarum, libris quinque. Serie Praeceptorum, Regularum, & Commentariorum Perpetua ...\\ Herbornae Nassoviorum [1630] [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10325882|Online]] * **1631** ''Thomas Erpenius''\\ //Thomæ Erpenii, V.C. De Peregrinatione Gallica Vtiliter instituenda Tractatus//\\ Item Brevis admodum totius Galliæ descriptio:\\ Et Ivsti Lipsii Epistola de Peregrinatione Italica\\ [→ Lipsius 1578/1586] [8] Bl., 128 S., [2] Bl. Lugduni Batavorum 1631: Christianus Hegerus. * **1634** ''Mercker, Johann'' 1584-?\\ //Apodemica Iohannis Merckeri D. Med. Sax. In itinere nata & cursorie Consignata// [106] Bl. Erffurti 1634: Hertzius. [[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:urmel-ufb-232807|Online]] * **1638** ''Samuel Zwicker''\\ //Breviarium apodemicum in quo exquisita jucunda nec non fructuosa peregrinationis instituendae conficiendaeq[ue] ratio traditur.//\\ Politices Cultorum usui potissimum acommodatum, & methodice concinnatum studio Samuelis Zwickeri, Dantiscani. [6] Bl. 126 S. 1638/1641 * ''Roman Dzięgielewski''\\ //Przygotowanie młodzieży do podróży akademickiej w XVI-XVIII wieku : na przykładzie traktatów apodemicznych, w szczególności "Brewiarza apodemicznego" gdańszczanina Samuela Zwickera//\\ 422 S. Gdańsk 2015: Wydawnictwo Athenae Gedanenses. * **1640** ''Johann Conrad Dieterich'' 1612−1667 //Discursus Historico-Politicvs De Peregrinatione Studiosorum//\\ Undecim Capitibus breviter informatus. Cui adiectum in fine De Peregrinatione Orientalium apospasmation Philologicum Joh. Cunradi Dieterici\\ 144 S., [3] Bl., 70 S.Marpurgi 1640: Typis Casparis Chemlini. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11448578|Online]] * **1644** ''D. Frölich''\\ //Bibliotheca, seu Cynosura Peregrinantium, hoc est, Viatorium, Omnium hactenus editionum absolutissimum ...//\\ In Duas Partes digestum: Quarum Prior, Quatuor Libris constans, complectitur\\ I. Centuriam cum Decuria Problematum Apodemicorum,\\ II. Multiplicia Peregrinationis Praecepta.\\ III. Methodum Rerum explorandarum.\\ IV. Indicem Viarum duplicem ... Posterior Pars totidem Libris exhibet\\ I. Geographiam Apodemicam.\\ II. Historiographiam Apodemicam.\\ III. Diarium Apod. perpetuum, nec non eiusdem applicationis Prognosticon quadruplex, scilicet Meteorologicum, Physiognomicum, Chiromanticum & Oneirocriticum.\\ IV. Precationes & Hymnos Apodemicos Lectione varia ..., [3] Bl., 91 S : Noten Ulmae 1644: Endterus [Wolfgang Endter], Kühne. [[http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:gbv:3:1-718786|Online]] * **1644** ''Henner, Johann''\\ //Politischer Discurs De Arte Apodemicâ, seu verâ Peregrinandi ratione//\\ Das ist: Eigentliche Beschreibung der Peregrination, ob dieselbe nützlich? Auch Fürsten vnd Herren zu rahten? Wann/ vnd wie Sie dieselbe anstellen? ... ; Allen Peregrinanten, insonderheit aber Fürsten/ Graven/ Herrn/ vom Adel/ Abgesandten/ vnnd andern Politices Studiosis zu gutem vnd bessern Vnterricht in Truk verfertigt / Erstlich gedruckt zu Tübingen itzo aber bey Heinrich Werner zu finden. Anno 1644 [Hamburg] [[https://preserve.lehigh.edu/digital-special-collections/moravian-archives-collections/politischer-discurs-de-arte-apodemica-seu|Online]] * **1650** ''François Du Soucy'', escuyer, sieur de Gerzan\\ //Les profitables curiosités inouïes//\\ H. Legras, Paris, 1650. 6 Teile in einem Band, u.a.: * L'art de voyager utilement * =//The art of travelling, shewing how a man may dispose his travels to the best advantage// in: \\ ''Casas, Bartolomé de las'', 1474-1566,\\ An account of the first voyages and discoveries made by the Spaniards in America containing the most exact relation hitherto publish'd, of their unparallel'd cruelties on the Indians, in the destruction of above forty millions of people : with the propositions offer'd to the King of Spain to prevent the further ruin of the West-Indies / by Don Bartholomew de las Casas, Bishop of Chiapa, who was an eye-witness of their cruelties ; illustrated with cuts; //to which is added, The art of travelling, shewing how a man may dispose his travels to the best advantage//\\ London 1699: Printed by J. Darby for D. Brown ... [[https://name.umdl.umich.edu/A69842.0001.001|Online]] * **1650** ''Anthoine Brun'', 1599-1654\\ //Le choix des épistres de Lipse.//\\ Traduites de latin en françois, par Anthoine Brun.\\ [30]-637-[9] S. Lyon 1650: Jean Radisson. [[http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb30168432f|Online]] [→ Lipsius 1578/1586] * **1651** ''Gottfried Zamel''\\ //Gotofredi Zamelii Elbingensis studiosus apodemicus, sive de peregrinationibus studiosorum discursus politicus.//\\ Editio altera, priori auctior: cui in fine accesserunt eiusdem autoris Carmina Juvenilia\\ 10 Bl. 119 S. Bremae 1651: Köhler\\ Carmina juvenilia" S. 91-119 * **1653** ''Martin Zeiller''\\ //Fidus Achates, Oder Getreuer [[begleiter|Reisegefert]], welcher seinen Reisegesellen nicht allein zum Theil aber aus eigener Erfahrung zum Theil aber aus andern Schriften und Berichten ... Zusambt Martini Zeilleri kurtzem Bedencken, wie etwan die Reisen insgemeine wol u. nützlich anzustellen seyn mögen//\\ Auch 2 ausführl. Registern. 577 S. Ulm 1653: Wildeisen. * **1663** ''Hermann Conving'' (Präsentator, =Hermannus Conringius); ''Dethleff von Brocktorff'' (Respondent)\\ //De prudentia peregrinandi.//\\ Dissertation 27 Abschnitte, [36] S. Helmstedt 1663: Müller Universitätsbibliothek [[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/download/pdf/654949.pdf |Online]] Johann Christian Senckenberg, 1663. Francof. 1672. * **1665** ''Michael Hoeschelius'', ''Jakob Thomasius''\\ //Jacobi Thomasii De Peregrinationis Usu et Abusu//\\ S. [500]--480 in: ''Thomasius, Jacob'': Jacobi Thomasii, Professoris Lipsiensis Dissertationes LXIII. Varii ... , 1693. [[http://resolver.staatsbibliothek-berlin.de/SBB0001A0F700000000|Online]] * **1666** ''Hottinger, Johann Heinrich'' [1620-1667]\\ //Christlicher Wandersmann : das ist kurtze und nohtwendige Anleitung, wie reisende Studenten Gwerbs-, Krieg-, Handt-wercks- und Baurs-Leuht sich nit allein vor jhrem verreisen sonder auch auf den Reisen selbst ...//\\ Joh. Heinrich Hottinger, D. [36] Bl., 636 S. Zürich : bey Michael Schauffelberger, 1666 [[https://doi.org/10.3931/e-rara-10745|Online]] * **1674** ''Spleiss, Stephan'' ; ''Ziegler, Franciscus''\\ //Theses de geographia qas sub dei optimi maximi clementi praesidio in Schafhusianae civitatis collegio philosophico placido philalēthōs examini subjectas//\\ moderatore Stephano Spleissio pro viribus defendere conabuntur, Franciscus Ziegler et al. [8] Bl. [Schaffhausen] : Typis Alexandri Riedingij, 1674. [[https://doi.org/10.3931/e-rara-2961|Online]] Apodemicae s. Thesen 31 bis 34 * **1681** ''Christian Widemann'' (=Christianus Widman)\\ //C.W.I.U.L. academia status, pro manuductione generali ad summos & potentissimos status Europae cognoscendos : nec non de formali statuum politicorum gubernatione, & hominis se gubernandi singulari prudentia, deque ratione status moderna : continua dispositione ex iure publico Europaeo, atque observantia apodemica concinnata, & laconice tradita//\\ [12] Bl., 380 S. Irenopoli, anno 1681. VD17 547:695186Z verlegt in Jena bei Johann Theodor Fleischer, gedruckt in Rudolstadt bei Christoph Fleischer * **1683** ''Berger, Theodor'', 1683-1773\\ //Prvdentia Apodemica, Die Klugheit wohl zu reisen : Inclvti Ordinis Philosophici Consensu//\\ In Academia Lipsiensi Pvblicæ Disqvitioni [!] Exposita Præside M. Theodoro Berger, Lavtera-Franco. Et Respondente Elia Iacobo Roesler, Strelensi-Misnico, Phil. Cvlt. Ad D. XXI. Decembr. M DCC XII. H. L. Q. C. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10642241|Online]] * **1686** ''Baudelot de Dairval''\\ //De l’utilité des Voyages, et de l’avantage que la recherche des antiquitez procure aux sçavans//\\ [2] 3, 374 S. Paris 1686: Pierre Aubouin. * **1696** ''Woodward, John''\\ //Brief Instructions for making observations in all parts of the world, as also for collecting, preserving and sending over Natural Things, being an attempt to settle an universal correspondence for the advancement of knowledge both Natural and Civil//\\ 24 S. London 1696: Wilkins. [[https://books.google.de/books?id=UqxkAAAAcAAJ&hl=de&pg=PP13#v=onepage&q&f=false|Online]] * **1698** //L'art de voyager utilement//\\ Suivant la copie de Paris\\ [2], 51, [1] S. Amsterdam 1698: Chez J. Louis Delorme ... [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k8727618s |Online]] ---- * ''Wolfgang Prange''\\ //»Die Sprache wohl fassen und dabei sociable werden«. Von der Erziehung holstein-plönischer Prinzen in Paris.//\\ in: Alfred Kampden (Hg.), Schleswig-Holstein und der Norden, FS Olaf Klose, Neumünster 1968, S. 50-70. 1645−1650 begleitete ''Hans Friedrich von Burkesroda'' die Söhne des Herzogs ''Joachim Ernst v.Schleswig-Holstein-Sonderburg-Plön'' - ''Hans Adolf'' (1634-1704) und ''August'' (1635-1699) - als [[wiki:hofmeister|Hofmeister]] auf deren Reisen. * Zu Reiseinstruktionen (mit Beispielen) siehe z. B.\\ ''Notker Hammerstein''\\ //Prinzenerziehung im Landgräflichen Hessen-Darmstadt//\\ Hessisches Jahrbuch für Landesgeschichte 33 (1983) 193-237. → [[wiki:grand_tour|Kavalierstour]]